Du học sinh đã quyết định về Việt Nam làm việc nên bắt đầu tìm việc khi còn đang học, thường từ năm cuối, thay vì đợi về nước rồi mới tìm. Làm sớm giúp tránh khoảng trống vài tháng không việc, và cho học sinh thời gian chọn thay vì phải nhận vị trí đầu tiên đến tay. Ba việc chính: nắm lịch tuyển của nhóm doanh nghiệp mình nhắm, dùng đúng kênh từ xa, và kể kinh nghiệm nước ngoài theo cách nhà tuyển dụng trong nước hiểu và cần.
Bài này không bàn chuyện nên về hay nên ở — đó là quyết định của học sinh và gia đình, cân theo ngành, hoàn cảnh và thời điểm. Bài bắt đầu từ chỗ quyết định đã có, và đi qua cách mentor Global Gate Pass cùng học sinh chuẩn bị cho chặng chuyển về.
Lịch tuyển ở Việt Nam khác nước ngoài thế nào
Ở nhiều nước, doanh nghiệp lớn tuyển sinh viên mới tốt nghiệp theo chu kỳ cố định, mở đơn trước gần một năm. Ở Việt Nam, bức tranh đa dạng hơn. Một số tập đoàn, ngân hàng và công ty đa quốc gia có chương trình quản trị viên tập sự hoặc tuyển sinh viên mới theo đợt trong năm, có vòng thi và lịch rõ ràng. Phần lớn doanh nghiệp khác tuyển khi có nhu cầu, đăng tin và mong người vào làm trong vài tuần.
Hệ quả là du học sinh cần hai nhịp song song. Với chương trình có đợt tuyển, theo dõi lịch từ năm cuối và nộp đúng đợt, kể cả khi chưa tốt nghiệp. Với doanh nghiệp tuyển theo nhu cầu, nộp quá sớm thường không có kết quả vì họ cần người bắt đầu ngay; giai đoạn hiệu quả là khoảng vài tháng trước ngày dự kiến về nước, khi học sinh đã chốt được ngày bắt đầu làm.
Mentor giúp học sinh lập danh sách các nơi muốn nộp và xếp vào hai nhóm này, mỗi nơi ghi rõ cách tuyển và thời điểm. Danh sách đó được rà lại mỗi tháng trong năm cuối.
Kênh tìm việc từ xa và cách dùng từng kênh
Ở xa, học sinh mất lợi thế gặp mặt, nên phải dùng kênh có chủ đích. Các kênh mentor gợi ý, kèm cách dùng:
- Trang tuyển dụng của chính doanh nghiệp: chính xác nhất về chương trình và lịch; nên đăng ký nhận thông báo.
- Các trang việc làm và hồ sơ nghề nghiệp trực tuyến phổ biến ở Việt Nam: rộng, nhưng cạnh tranh; dùng bộ lọc kỹ và viết hồ sơ cho từng tin.
- Hội cựu du học sinh của nước mình học tại Việt Nam và nhóm cựu sinh viên của trường ở Việt Nam: nơi có người đã đi đúng con đường mình định đi.
- Văn phòng tại Việt Nam của doanh nghiệp từ nước mình học: thường đánh giá cao người hiểu cả hai môi trường.
- Người quen của gia đình trong ngành: hữu ích để hiểu thị trường, nhưng nên dùng như một cuộc trò chuyện nghề nghiệp, không phải "gửi gắm".
- Mạng lưới cựu học sinh của Global Gate Pass đã về nước, khi mentor giới thiệu và hai bên đồng ý.
Kênh quan hệ ở Việt Nam có sức nặng, nhưng học sinh nên dùng nó để có thông tin và được xét công bằng, không phải để đi tắt. Một vị trí có được nhờ năng lực thật bền hơn nhiều.
Kể kinh nghiệm nước ngoài cho nhà tuyển dụng Việt Nam
Nhiều du học sinh nghĩ tấm bằng nước ngoài tự nói lên tất cả. Thực tế, nhà tuyển dụng trong nước thường muốn biết học sinh làm được gì cho họ, và có hoà nhập được với môi trường làm việc tại đây không. Bảng dưới là những chuyển đổi mentor hướng dẫn khi viết hồ sơ và trả lời phỏng vấn.
| Cách kể thường gặp | Cách kể nhà tuyển dụng trong nước hiểu hơn |
|---|---|
| Tốt nghiệp trường X, xếp hạng cao | Học những gì, làm dự án gì, kỹ năng nào dùng ngay được cho vị trí |
| Thực tập ở công ty nước ngoài | Công ty đó làm gì, mình phụ trách việc gì, kết quả ra sao, điều gì áp dụng được ở Việt Nam |
| Có tư duy quốc tế | Một ví dụ cụ thể làm việc với nhóm đa văn hoá và điều đã học được |
| Thành thạo tiếng Anh | Đã dùng tiếng Anh cho việc gì: viết báo cáo, thuyết trình, đàm phán |
| Muốn đóng góp cho đất nước | Lý do cụ thể về nghề nghiệp và cá nhân khiến mình chọn về, và chọn doanh nghiệp này |
Có một câu hỏi gần như luôn xuất hiện: liệu em có ở lâu không, hay sẽ đi nữa. Học sinh nên trả lời thật và có lý do, vì nhà tuyển dụng lo chi phí đào tạo người rồi mất người. Một câu trả lời gắn với kế hoạch nghề nghiệp vài năm tới thuyết phục hơn mọi lời hứa chung chung.
Phỏng vấn lệch múi giờ và những chi tiết thực tế
Phần lớn vòng đầu có thể làm trực tuyến. Học sinh cần chuẩn bị chỗ ngồi yên tĩnh, ánh sáng rõ mặt, đường truyền ổn định, và quan trọng là đổi đúng giờ. Lỗi lệch giờ — nhầm giờ Việt Nam với giờ nước sở tại, hay quên đổi giờ mùa hè — xảy ra nhiều hơn người ta nghĩ và để lại ấn tượng rất xấu. Mentor khuyên luôn ghi rõ cả hai giờ trong email xác nhận.
Vòng cuối ở một số doanh nghiệp yêu cầu gặp trực tiếp. Học sinh nên hỏi ngay từ đầu quy trình gồm mấy vòng và vòng nào bắt buộc có mặt, để xếp lịch về nước nếu cần, hoặc hỏi khả năng làm vòng đó trực tuyến. Nhiều doanh nghiệp linh hoạt nếu được đề nghị sớm và lịch sự.
Một chi tiết hay bị quên: số điện thoại Việt Nam còn hoạt động, và địa chỉ email chuyên nghiệp không phụ thuộc vào tài khoản của trường. Nhà tuyển dụng trong nước thường gọi điện hoặc nhắn tin nhiều hơn gửi email.
Kỳ vọng khi về nước: những điều nên chuẩn bị tinh thần
Vị trí đầu tiên có thể không như hình dung. Bằng nước ngoài không tự động dẫn tới vị trí cao hơn sinh viên tốt nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp xếp người mới vào cùng một bậc, và khác biệt thể hiện qua tốc độ phát triển sau đó.
Môi trường làm việc có cách vận hành riêng. Cách ra quyết định, cách góp ý, thứ bậc trong tổ chức ở nhiều doanh nghiệp Việt Nam khác với nơi học sinh đã thực tập. Thích nghi lại cần thời gian, và học sinh từng sốc văn hoá khi đi có thể gặp "sốc ngược" khi về.
Bàn chuyện thu nhập cần thông tin thật. Học sinh nên tìm hiểu mặt bằng thu nhập của ngành và vị trí qua người trong ngành và các khảo sát công khai, thay vì quy đổi từ thu nhập ở nước ngoài. Mentor không đưa con số cụ thể, nhưng giúp học sinh biết hỏi ai và hỏi gì.
Mạng lưới cần dựng lại. Bạn bè và người quen nghề nghiệp của học sinh nằm nhiều ở nước ngoài. Về nước là bắt đầu xây lại, và những cuộc trò chuyện nghề nghiệp từ năm cuối giúp chặng này nhẹ hơn nhiều.
Lịch chuyển về điển hình trong năm cuối
Lịch dưới đây mentor Global Gate Pass dùng cho học sinh cử nhân đã chắc kế hoạch về nước. Học sinh thạc sĩ một năm nén các mốc lại.
- Đầu năm cuối: chốt danh sách doanh nghiệp, xếp nhóm chương trình có đợt tuyển và nhóm tuyển theo nhu cầu; cập nhật kho bằng chứng năng lực.
- Học kỳ đầu năm cuối: nộp các chương trình có đợt tuyển; trò chuyện nghề nghiệp với vài người đã về nước làm trong ngành.
- Kỳ nghỉ giữa năm nếu về Việt Nam: hẹn gặp trực tiếp những người đã trò chuyện, tham gia sự kiện nghề nghiệp nếu có.
- Khoảng vài tháng trước ngày về: nộp cho doanh nghiệp tuyển theo nhu cầu, nói rõ ngày có thể bắt đầu.
- Trước khi rời nước sở tại: xin đủ bảng điểm, xác nhận tốt nghiệp, thư giới thiệu từ giảng viên và nơi thực tập; đóng tài khoản, hợp đồng đúng cách.
- Tháng đầu về nước: nếu chưa có việc, giữ nhịp tìm việc như một công việc có giờ giấc, đặt mốc rà lại kế hoạch cùng mentor.
Tình huống minh hoạ: một học sinh ngành kỹ thuật môi trường ở châu Âu quyết định về nước. Năm cuối, học sinh nộp chương trình kỹ sư tập sự của hai doanh nghiệp có đợt tuyển, và trò chuyện với ba người đã về nước làm trong ngành. Một trong ba người gợi ý văn phòng Việt Nam của một công ty tư vấn từ chính nước học sinh đang học, nơi học sinh chưa từng nghĩ tới. Không có gì bảo đảm trước, nhưng danh sách của học sinh rộng hơn và đúng hướng hơn nhiều so với lúc bắt đầu.
Giữ sợi dây với nước sở tại sau khi về
Về nước không có nghĩa là cắt đứt với nơi đã học. Mạng lưới ở nước sở tại — giảng viên, bạn cùng lớp, người quản lý thực tập — có giá trị lâu dài, nhất là khi học sinh làm ở doanh nghiệp có giao thương với nước đó, hoặc vài năm sau muốn học tiếp lên bậc cao hơn. Mentor khuyên học sinh trước khi rời đi gửi lời cảm ơn và thông tin liên lạc mới cho những người quan trọng, và giữ nhịp cập nhật vài lần mỗi năm.
Nhiều trường có hội cựu sinh viên tại Việt Nam hoặc khu vực châu Á, tổ chức gặp mặt định kỳ. Tham gia những buổi này giúp học sinh gặp người đã đi trước trên đúng con đường về nước, và đôi khi mở ra cơ hội mà không kênh tuyển dụng nào có. Một số trường cho cựu sinh viên tiếp tục dùng dịch vụ career center trong một thời gian, kể cả từ xa.
Nếu sau vài năm đi làm, học sinh muốn quay lại học thạc sĩ, những giảng viên vẫn còn giữ liên lạc là người viết thư giới thiệu tốt nhất. Sợi dây giữ từ hôm nay là nền cho lựa chọn của mai sau.
Phần đồng hành của Global Gate Pass
Trong Alumni Care, mentor phụ trách hồ sơ và Dương Bảo Khánh — người phụ trách Alumni và nghề nghiệp của Global Gate Pass — giúp học sinh lập lịch chuyển về, đọc hồ sơ xin việc theo cách nhà tuyển dụng trong nước đọc, luyện phỏng vấn, và khi phù hợp, giới thiệu học sinh tới cựu học sinh đã về nước làm trong ngành, nếu hai bên đồng ý. Phần công nhận văn bằng, nếu vị trí yêu cầu, được nhắc từ trước khi rời nước sở tại để học sinh mang đủ giấy tờ.
Global Gate Pass không hứa việc làm, không giới thiệu "suất" vào doanh nghiệp, và không thu phí đổi lấy một lời mời. Quyết định tuyển dụng là của nhà tuyển dụng; phần mentor làm là giúp học sinh đến với họ trong trạng thái chuẩn bị tốt nhất.
Gia đình đang cân nhắc du học với kế hoạch con về nước làm việc có thể đặt lịch buổi tư vấn đầu tiên 60 phút, miễn phí, qua form ở trang Liên hệ, để mentor tính kế hoạch đó vào ngay từ lúc chọn nước, trường và ngành.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nộp đơn ở Việt Nam khi chưa có bằng tốt nghiệp không?
Có, nhất là với chương trình tuyển theo đợt, vì nhiều nơi nhận sinh viên năm cuối. Học sinh ghi rõ ngày dự kiến tốt nghiệp và mang bảng điểm hiện có. Với doanh nghiệp tuyển theo nhu cầu, nộp khi đã chắc ngày có thể bắt đầu.
Bằng nước ngoài có cần công nhận khi đi làm ở Việt Nam không?
Tuỳ vị trí. Nhiều doanh nghiệp tư nhân không yêu cầu; một số vị trí trong khu vực công hoặc ngành có điều kiện có thể yêu cầu. Học sinh kiểm quy định hiện hành của cơ quan có thẩm quyền và mang đủ giấy tờ gốc từ trường khi về.
Có nên về nước ngay sau tốt nghiệp hay ở lại làm vài năm rồi về?
Đây là quyết định của học sinh và gia đình, tuỳ ngành, quyền ở lại làm việc theo quy định của nước sở tại, và hoàn cảnh gia đình. Mentor giúp đặt các lựa chọn cạnh nhau bằng dữ kiện, không quyết định thay.
Nhà tuyển dụng Việt Nam có ngại du học sinh không?
Một số lo ngại người mới về khó thích nghi hoặc sẽ sớm đi nữa. Học sinh trả lời lo ngại đó bằng lý do thật và kế hoạch cụ thể, kèm ví dụ cho thấy mình làm việc tốt với nhiều kiểu người. Phần lớn nhà tuyển dụng đánh giá cao trải nghiệm quốc tế khi được kể đúng cách.
Về nước rồi chưa có việc thì nên làm gì?
Giữ nhịp tìm việc có giờ giấc, nhận dự án ngắn hoặc việc bán thời gian liên quan ngành nếu có, và tiếp tục trò chuyện nghề nghiệp. Đặt mốc rà lại kế hoạch sau vài tháng để điều chỉnh hướng nếu cần, thay vì chờ mà không có kế hoạch.
Mentor có hỗ trợ học sinh không làm hồ sơ du học với Global Gate Pass không?
Học sinh không đi qua Global Gate Pass từ đầu có thể đặt lịch buổi đầu miễn phí để trao đổi. Nếu cần phần việc có cấu trúc, phạm vi và chi phí được bàn rõ bằng văn bản trước khi bắt đầu.