Khi hai con cùng có kế hoạch du học, điều cần lo không phải tổng tiền cho hai người mà là những năm hai khoá học chồng lên nhau. Nếu hai con cách nhau hai tuổi và đều học đại học bốn năm, sẽ có khoảng hai năm gia đình trả cùng lúc hai học phí, hai khoản sinh hoạt. Kế hoạch tốt bắt đầu bằng việc vẽ dòng tiền theo năm cho cả hai con trên một trục, tìm ra "năm đỉnh", rồi quyết định trước cách đi qua những năm đó.
Bài này đi qua cách mentor Global Gate Pass làm việc với gia đình có hai con: vẽ trục thời gian chung, các đòn bẩy để hạ năm đỉnh, chuyện công bằng giữa các con mà phụ huynh hay ngại nói, và một tình huống minh hoạ với hai lựa chọn rất khác nhau.
Năm đỉnh: chỗ kế hoạch hai con hay vỡ
Với một con, nghĩa vụ tài chính trải đều trên ba bốn năm. Với hai con, nghĩa vụ không chỉ gấp đôi mà còn dồn cục. Trong những năm chồng nhau, gia đình chi gấp đôi so với năm chỉ có một con đi, trong khi thu nhập thì vẫn vậy. Nhiều gia đình lập kế hoạch cho con đầu rất kỹ, rồi tới lượt con thứ hai mới nhận ra khoản tích luỹ đã dùng gần hết cho anh chị, còn thu nhập hằng năm không gánh nổi hai đầu.
Năm đỉnh còn nguy hiểm vì nó thường trùng với giai đoạn chi phí của con đầu tăng: năm ba, năm bốn đại học, khi con ra thuê nhà ngoài, khi có kỳ thực tập không lương, khi học phí đã điều chỉnh vài lần. Cùng lúc ấy con thứ hai mới bắt đầu, với năm đầu có những khoản một lần như đặt cọc, vé máy bay, đồ dùng, phí hồ sơ.
Vì vậy, khi một gia đình có hai con ngồi với mentor, câu hỏi đầu tiên không phải "con lớn đi nước nào", mà là "khi con nhỏ đi, con lớn đang ở năm thứ mấy". Câu trả lời quyết định phần lớn chiến lược của cả hai hồ sơ.
Vẽ trục dòng tiền chung cho cả hai con
Mentor dựng một bảng duy nhất theo năm học cho cả nhà, thay vì hai kế hoạch riêng. Cách làm:
- Đặt năm dự kiến nhập học và năm dự kiến tốt nghiệp của từng con lên cùng một trục, tính cả năm dự bị nếu có.
- Với mỗi con, ghi chi phí theo năm ở kịch bản cơ sở và kịch bản căng, theo cách lập ngân sách cả khoá: học phí, chỗ ở, sinh hoạt, đi lại, bảo hiểm.
- Cộng theo cột năm để thấy tổng nghĩa vụ của gia đình từng năm, và đánh dấu năm cao nhất.
- Đặt nguồn tiền theo năm cạnh đó: tích luỹ sẵn có, thu nhập còn lại sau chi tiêu gia đình, tài sản có thể chuyển thành tiền và thời gian cần để chuyển.
- So hai cột ở năm đỉnh. Nếu năm đỉnh hụt ở kịch bản căng, cần dùng tới các đòn bẩy ở mục sau trước khi chốt trường cho con đầu.
- Kiểm thêm một câu: nếu con đầu cần học thêm một kỳ, năm đỉnh có bị kéo dài không, và gia đình có trụ được thêm kỳ đó không.
Bảng này thường làm phụ huynh bất ngờ ở một điểm: lựa chọn cho con lớn ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng của con nhỏ. Một trường đắt hơn cho con đầu có thể đồng nghĩa với ít lựa chọn hơn cho con sau, dù lúc chọn không ai nghĩ theo cách đó.
Các đòn bẩy để hạ năm đỉnh
Chọn lộ trình cho con đầu có chi phí giảm dần. Ví dụ học bổng thành tích nhận ngay từ năm đầu và có điều kiện duy trì rõ ràng, hay chương trình ở nơi chi phí sống thấp hơn trong những năm trùng với con thứ hai.
Đổi thứ tự hoặc thời điểm của con thứ hai. Con nhỏ có thể học một hai năm đầu ở chương trình liên kết hoặc dự bị tại chỗ chi phí thấp, rồi chuyển tiếp khi con lớn đã tốt nghiệp. Đây không phải "đường lùi" nếu lộ trình chuyển tiếp được chọn kỹ và tín chỉ được công nhận.
Đặt học bổng làm mục tiêu chính cho con có hồ sơ mạnh hơn. Con nào có học lực và hoạt động nổi bật hơn thì hồ sơ của con đó được dựng để tối đa hoá học bổng, kể cả khi phải nhường một trường có thương hiệu lớn hơn nhưng không hỗ trợ tài chính.
Chọn nước hoặc hệ có tổng thời gian ngắn hơn. Một số hệ giáo dục có chương trình cử nhân ba năm hoặc thạc sĩ một năm. Rút ngắn thời gian của một con có thể thu hẹp đúng khoảng chồng nhau.
Chuẩn bị nguồn tiền cho năm đỉnh từ sớm. Nếu gia đình biết năm đỉnh sẽ cần tới một tài sản được chuyển thành tiền, kế hoạch bán hoặc thế chấp nên được tính từ một hai năm trước, không chờ tới khi hạn học phí sắp đến.
Chuyện công bằng giữa các con mà phụ huynh ít khi nói ra
Trong nhiều buổi tư vấn, chuyện khó nhất không nằm ở con số mà ở câu hỏi phụ huynh ngại nói: nếu chi cho con lớn nhiều hơn, con nhỏ có thấy thiệt không. Có gia đình muốn mỗi con nhận một "hạn mức" bằng nhau; có gia đình chấp nhận chênh lệch nếu con nào đi bậc học dài hơn; có gia đình ưu tiên con nào có kế hoạch rõ hơn.
Mentor không quyết thay gia đình cách nào là công bằng. Nhưng mentor khuyên một điều: nguyên tắc nên được nói ra từ đầu, khi con lớn bắt đầu làm hồ sơ, và nên nói cả với con nhỏ. Nếu không, con nhỏ có thể lớn lên với kỳ vọng được đi theo đúng con đường của anh chị, rồi tới lượt mình mới biết ngân sách đã khác.
Một cách nhiều gia đình thấy dễ chịu là tách hai khái niệm: hạn mức gia đình sẵn sàng chi cho mỗi con, và cách mỗi con dùng hạn mức đó. Con nào giành được học bổng thì khoản tiết kiệm được có thể dành cho bậc học tiếp theo của chính con đó. Cách này vừa công bằng vừa tạo động lực, và nó biến học bổng từ chuyện "may mắn" thành một phần kế hoạch mà con hiểu và tham gia.
Tình huống minh hoạ: hai phương án cho cùng một gia đình
Tình huống minh hoạ, không phải gia đình cụ thể: con lớn đang học lớp mười hai, muốn học đại học bốn năm; con nhỏ học lớp mười, cũng có ý định du học đại học. Hai khoá sẽ chồng nhau khoảng hai năm. Mentor đặt hai phương án lên bảng để gia đình so.
| Tiêu chí | Phương án A: con lớn vào trường thích nhất, ít học bổng | Phương án B: con lớn vào trường có học bổng tốt, con nhỏ đi lộ trình chuyển tiếp |
|---|---|---|
| Năm đỉnh | Rất cao, hụt ở kịch bản căng | Thấp hơn rõ rệt, trụ được ở kịch bản căng |
| Lựa chọn của con nhỏ | Hẹp lại, phụ thuộc vào học bổng của con nhỏ | Rộng hơn, có thể chọn trường đích sau chuyển tiếp |
| Rủi ro chính | Gia đình phải bán tài sản gấp nếu thu nhập giảm | Con nhỏ phải đạt điều kiện chuyển tiếp; cần chọn chương trình có tín chỉ được công nhận |
| Điều con lớn đánh đổi | Không đánh đổi về trường | Nhận trường không phải lựa chọn số một |
| Việc cần làm sớm | Lên kế hoạch tài sản từ bây giờ | Con nhỏ bắt đầu dựng hồ sơ học thuật cho lộ trình chuyển tiếp từ lớp mười một |
Không phương án nào đúng cho mọi nhà. Điều bảng làm được là đặt sự đánh đổi lên giấy để cả bốn người trong gia đình cùng thấy. Trong những buổi như vậy, con lớn thường là người đưa ra lựa chọn trưởng thành hơn phụ huynh nghĩ, khi được nhìn thấy toàn bộ bức tranh.
Những lỗi gia đình có hai con hay mắc
Lỗi phổ biến nhất là lập kế hoạch cho từng con vào thời điểm của con đó. Khi con lớn chọn trường, chẳng ai mở bảng của con nhỏ vì con nhỏ còn "lâu mới tới". Ba năm sau, lựa chọn của con nhỏ bị thu hẹp bởi một quyết định không tính tới mình.
Lỗi thứ hai là dùng hết tiền tích luỹ cho năm đầu của con lớn để "lo cho chắc", rồi dựa vào thu nhập cho các năm sau. Trong khi tiền tích luỹ là thứ linh hoạt nhất, nên giữ cho năm đỉnh, còn thu nhập ổn định thì dùng cho các năm nhẹ hơn.
Lỗi thứ ba là coi học bổng của con lớn như khoản chắc chắn suốt bốn năm. Nếu học bổng có điều kiện duy trì, kịch bản căng phải giả định con mất một phần, và năm mất học bổng có thể trùng đúng năm đỉnh. Lỗi thứ tư là không nói với con nhỏ, để con tự hình dung một con đường mà ngân sách không còn cho phép.
Lỗi thứ năm ít ai để ý: hồ sơ tài chính cho visa của con lớn và con nhỏ được làm ở hai thời điểm, nhưng do cùng bố mẹ đứng tên. Khoản tiền đã trình cho visa của con lớn, nếu được dùng hết trong các năm học, sẽ không còn để trình lại cho con nhỏ. Nếu gia đình không tính trước, đến lượt con nhỏ, bộ giấy tờ tài chính có thể trông mỏng hơn hẳn so với vài năm trước, hoặc phải giải trình những khoản mới nạp vào. Khi bảng dòng tiền chung được dựng từ đầu, gia đình thấy trước nguồn nào sẽ dành cho con nhỏ và giữ nó tách bạch, để lúc làm hồ sơ cho con thứ hai, câu chuyện về nguồn tiền vẫn mạch lạc và thống nhất với những gì đã khai cho con lớn.
Global Gate Pass làm việc với gia đình hai con thế nào
Khi biết gia đình có hai con cùng định du học, mentor hẹn một buổi riêng với phụ huynh để vẽ trục dòng tiền chung trước khi chốt chiến lược cho con lớn. Nếu con nhỏ đã đủ lớn để tham gia, con được mời vào phần cuối buổi, để nghe kế hoạch từ đầu chứ không phải nghe kể lại.
Hồ sơ của hai con có thể do hai mentor khác nhau phụ trách nếu hai con đi hai khu vực, nhưng bảng dòng tiền là một và được cập nhật chung. Mỗi năm, khi con lớn có kết quả học tập và học bổng năm mới, bảng được mở lại để điều chỉnh kế hoạch của con nhỏ cho khớp.
Gia đình đang có hai con ở các mốc khác nhau của hành trình du học có thể bắt đầu bằng buổi tư vấn đầu tiên, miễn phí và không ràng buộc. Đặt lịch qua form ở trang Liên hệ và ghi chú tuổi của cả hai con để mentor chuẩn bị trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho hai con đi cùng một nước để tiết kiệm không?
Đôi khi có lợi, ví dụ hai con ở chung một thành phố thì chia được chỗ ở và chi phí đi lại. Nhưng nếu ngành, năng lực hay tính cách của hai con hợp với hai hệ giáo dục khác nhau, việc ép cùng một nước có thể làm hỏng hồ sơ của một con. Mentor xem tiết kiệm là một tiêu chí, không phải tiêu chí duy nhất.
Con nhỏ còn học cấp hai thì đã cần tính vào kế hoạch chưa?
Nên tính ở mức sơ bộ. Chỉ cần biết dự kiến con nhỏ sẽ đi bậc nào, khoảng năm nào, là đủ để thấy năm đỉnh rơi vào đâu. Khi con nhỏ lớn hơn và có định hướng rõ, bảng được cập nhật chi tiết hơn.
Nếu chỉ đủ tiền cho một con đi du học thì sao?
Gia đình có thể cân nhắc cho một con du học toàn phần và con kia đi lộ trình liên kết, chuyển tiếp hoặc học sau đại học ở nước ngoài. Cũng có gia đình đặt học bổng làm điều kiện cho cả hai. Điều quan trọng là quyết định được nói rõ với cả hai con từ sớm.
Học bổng con lớn nhận được có nên dùng cho con nhỏ không?
Đó là quyết định của gia đình. Nhiều nhà chọn giữ khoản tiết kiệm từ học bổng cho bậc học tiếp theo của chính con đã giành được nó, để giữ động lực và cảm giác công bằng. Một số nhà dùng chung cho cả gia đình. Nên thống nhất nguyên tắc trước khi có kết quả.
Hai con có thể làm việc với cùng một mentor không?
Có thể nếu hai con đi cùng khu vực và lịch nộp không chồng nhau quá nhiều. Nếu hai con đi hai khu vực khác nhau, mỗi con làm việc với mentor phụ trách khu vực đó, nhưng kế hoạch tài chính chung của gia đình vẫn được giữ trong một bảng.