Khi điểm thi thử đứng yên ba bốn tuần liền dù em vẫn học đều, đó là tín hiệu cần đổi cách luyện, không phải tín hiệu cần thêm giờ. Giai đoạn chững điểm gần như ai luyện thi cũng gặp, thường xuất hiện khi những lỗi dễ sửa đã được sửa hết và phần còn lại cần một kiểu luyện khác.
Việc đầu tiên mentor và giáo viên làm là kiểm xem con số đứng yên có đáng tin không, rồi tách các câu sai theo loại: thiếu kiến thức, sai chiến thuật, hết giờ, hay do tâm lý. Mỗi loại cần một cách sửa riêng. Phần lớn các ca chững điểm được gỡ khi luyện đúng loại lỗi đang chiếm nhiều điểm nhất, thay vì làm thêm đề theo cách cũ.
Chững điểm là bình thường, kéo dài mới là vấn đề
Đường tiến bộ khi luyện thi hiếm khi là đường thẳng. Giai đoạn đầu điểm thường lên nhanh vì em học được định dạng đề, chiến thuật cơ bản, sửa những lỗi hiển nhiên. Sau đó điểm chậm lại, vì phần còn thiếu nằm ở vốn từ, khả năng đọc văn bản học thuật dài, độ chặt của lập luận, những thứ cần thời gian để tích luỹ.
Vì vậy một hai tuần điểm không lên chưa nói lên nhiều. Mentor bắt đầu xem xét khi điểm đứng yên qua ba bài thi thử đầy đủ trở lên, làm trong điều kiện gần thật. Lúc đó, tiếp tục làm đề theo nhịp cũ thường chỉ củng cố đúng những thói quen đang giữ điểm ở mức hiện tại.
Điều quan trọng là không để giai đoạn này kéo dài vô thời hạn. Mỗi tuần chững điểm là một tuần bớt đi trước hạn nộp, và cũng là một tuần em mất dần niềm tin. Phát hiện sớm và đổi cách sớm là cách tiết kiệm nhất.
Con số đứng yên có đáng tin không
Nguồn đề có thống nhất không? Đề thi thử từ nhiều nguồn khác nhau có độ khó và cách chấm khác nhau. Điểm nhảy lên xuống giữa các nguồn có thể chỉ là do đề, không do em. Để theo dõi tiến độ, nên dùng đề chính thức hoặc đề sát chuẩn nhất có thể, và cùng một nguồn qua các tuần.
Điều kiện làm bài có giống nhau không? Một bài làm buổi tối sau ngày học mệt, một bài làm sáng chủ nhật tỉnh táo, hai điểm đó không so được với nhau. Bài thi thử dùng để theo dõi cần làm đủ thời gian, liền mạch, không tra cứu, và ở khung giờ gần với giờ thi thật.
Viết và nói có được chấm cùng một người không? Điểm viết, nói phụ thuộc người chấm. Đổi người chấm giữa chừng có thể làm điểm trông như đứng yên hoặc tụt dù bài tốt lên. Nên giữ cùng một giáo viên chấm cho chuỗi bài theo dõi.
Điểm tổng có che điểm thành phần không? Điểm tổng đứng yên đôi khi là do một kỹ năng lên, một kỹ năng xuống. Cần nhìn từng kỹ năng, từng phần, trước khi kết luận.
Tách lỗi theo loại
Sau khi xác nhận con số đáng tin, bước quan trọng nhất là xếp từng câu sai, từng điểm bị trừ vào đúng loại. Bảng dưới là bốn loại mentor và giáo viên Global Gate Pass dùng.
| Loại lỗi | Dấu hiệu | Cách sửa thường dùng |
|---|---|---|
| Thiếu kiến thức | Không biết từ, không biết công thức, không hiểu cấu trúc câu | Học bù có hệ thống phần kiến thức hổng, không làm thêm đề |
| Sai chiến thuật | Biết nhưng chọn sai, đọc lướt sót ý, bẫy câu hỏi | Luyện theo dạng bài, phân tích bẫy, quy trình làm từng dạng |
| Hết giờ | Làm tốt phần đầu, bỏ trống hoặc đoán phần cuối | Luyện bấm giờ từng phần, tập bỏ câu khó đúng lúc |
| Tâm lý, phong độ | Làm ở nhà tốt, thi thật hoặc thi thử có áp lực thì tụt | Thi thử trong điều kiện có áp lực, thói quen trước giờ thi |
Khi đếm, thường một hai loại chiếm phần lớn số điểm mất. Đó là nơi đặt phần lớn giờ luyện của mấy tuần tới. Học sinh hay tự đoán lỗi của mình là thiếu từ vựng, trong khi số liệu lại cho thấy hết giờ hoặc sai chiến thuật mới là phần lớn.
Riêng với viết và nói IELTS
Viết và nói là hai kỹ năng hay chững nhất, vì điểm được chấm theo bốn tiêu chí và em khó tự nhìn ra mình đang mất điểm ở tiêu chí nào. Một bài viết dùng nhiều từ khó nhưng không trả lời đúng trọng tâm câu hỏi vẫn bị giữ điểm ở tiêu chí hoàn thành yêu cầu đề, dù vốn từ tốt.
Cách gỡ thường là đổi từ "viết nhiều bài" sang "viết lại một bài nhiều lần". Giáo viên chấm theo từng tiêu chí, chỉ ra một hai điều cần đổi, em viết lại đúng bài đó, rồi so hai bản. Với nói, em ghi âm câu trả lời, nghe lại cùng giáo viên, đánh dấu chỗ ngập ngừng, chỗ lặp từ, chỗ trả lời cụt, rồi trả lời lại cùng câu hỏi.
Một chỗ kẹt khác là học thuộc câu mẫu. Giám khảo được huấn luyện để nhận ra câu trả lời học thuộc, và câu mẫu thường không khớp chính xác với câu hỏi thật. Khi điểm nói đứng yên ở một mức, bỏ câu mẫu và luyện phản xạ với câu hỏi lạ thường giúp nhiều hơn học thêm mẫu mới.
Riêng với SAT bản số
SAT hiện thi trên máy, mỗi phần chia hai module, và độ khó của module hai phụ thuộc kết quả module một. Điều này có hệ quả thực tế: làm sai nhiều ở module một khiến em nhận module hai dễ hơn, và mức điểm tối đa có thể đạt bị giới hạn. Một học sinh chững điểm ở mức khá thường đang làm module một chưa đủ chính xác để mở được module khó.
Vì vậy với SAT, chẩn đoán cần xem riêng tỷ lệ đúng ở module một. Nếu em vội ở module một để dành thời gian cho module hai, cách đó có thể đang tự giới hạn điểm. Luyện độ chính xác ở module một, kể cả khi phải chậm lại một chút, thường là bước gỡ chững điểm hiệu quả.
Phần Toán có công cụ tính toán tích hợp trong ứng dụng thi. Nhiều em chưa quen dùng nó, mất thời gian giải tay những câu có thể giải nhanh bằng đồ thị. Luyện trên đúng ứng dụng thi thử chính thức, quen với công cụ, là một việc nhỏ nhưng hay bị bỏ qua.
Đổi cách luyện, không chỉ tăng giờ
Khi đã biết loại lỗi chính, kế hoạch ba đến bốn tuần tiếp theo được viết lại theo các bước dưới đây.
- Chọn một hai loại lỗi chiếm nhiều điểm nhất, viết ra cụ thể, ví dụ "mất điểm ở dạng câu hỏi suy luận phần Đọc" hay "bài viết task 2 thiếu ví dụ cụ thể".
- Thiết kế bài luyện nhắm đúng loại lỗi đó, thay cho làm đề trọn bộ mỗi ngày. Đề trọn bộ giảm xuống còn một bài mỗi tuần để theo dõi.
- Đặt một chỉ số nhỏ để đo, ví dụ tỷ lệ đúng ở dạng câu hỏi đó, hay điểm tiêu chí hoàn thành yêu cầu đề, đo mỗi tuần.
- Sau ba đến bốn tuần, làm một bài thi thử đầy đủ và so với ba bài trước giai đoạn chững.
- Nếu chỉ số nhỏ tăng mà điểm tổng chưa tăng, tiếp tục thêm hai tuần; nếu chỉ số nhỏ cũng không tăng, đổi cách hoặc đổi người hướng dẫn.
Cách làm này chậm hơn cảm giác "làm thật nhiều đề", nhưng nó biến giai đoạn chững điểm từ một bức tường mờ thành một danh sách việc cụ thể.
Riêng với nghe và đọc: chỗ kẹt thường là tốc độ
Với nghe và đọc, chững điểm ở mức khá thường không do thiếu từ mà do tốc độ xử lý. Em hiểu được bài nếu có thêm thời gian, nhưng trong giờ thi thì phải đoán vài câu cuối. Dấu hiệu dễ thấy là tỷ lệ đúng cao ở nửa đầu bài và tụt hẳn ở nửa sau, hoặc điểm khi luyện không bấm giờ cao hơn rõ so với khi bấm giờ.
Cách gỡ là luyện đọc nhiều văn bản học thuật ngoài đề thi, ở độ dài và độ khó tương đương, để tăng tốc độ đọc tự nhiên, thay vì chỉ học mẹo tìm từ khoá. Mẹo giúp ở giai đoạn đầu, nhưng khi đã quen định dạng, phần điểm còn lại nằm ở khả năng đọc hiểu nhanh và chính xác. Với nghe, nghe lại đoạn đã làm sai kèm bản ghi lời, đánh dấu chỗ không bắt được âm hay không theo kịp ý, thường cho thấy lỗi rõ hơn là nghe thêm bài mới.
Một kiểu lỗi khác là đổi đáp án vào phút cuối. Khi xem lại các bài sai, nếu nhiều câu ban đầu chọn đúng rồi sửa thành sai, đó là lỗi tâm lý chứ không phải lỗi kiến thức, và cách sửa là tập một quy tắc đơn giản: chỉ đổi đáp án khi tìm được bằng chứng cụ thể trong bài.
Một tình huống minh hoạ
Tình huống dưới đây là tình huống dựng để minh hoạ, không phải hồ sơ của học sinh cụ thể nào. Một học sinh lớp 11 luyện IELTS, điểm thi thử đứng quanh một mức qua bốn bài liên tiếp, em tự nhận là "thiếu từ vựng" và đã tăng số giờ học từ mới mỗi tối.
Khi xếp lỗi theo loại, giáo viên thấy phần đọc mất điểm chủ yếu ở dạng câu hỏi đúng, sai, không có thông tin, và ở những câu cuối bài do hết giờ; phần viết bị giữ điểm ở tiêu chí hoàn thành yêu cầu đề vì bài thường lạc sang ý phụ. Từ vựng không phải chỗ mất điểm lớn nhất.
Kế hoạch ba tuần được viết lại: giảm giờ học từ mới, thêm bài luyện riêng dạng đúng, sai, không có thông tin, luyện bấm giờ từng đoạn đọc, và viết lại mỗi bài task 2 hai lần theo nhận xét của giáo viên. Đề trọn bộ chỉ còn một bài mỗi tuần. Chỉ số theo dõi là tỷ lệ đúng ở dạng câu hỏi đó và điểm tiêu chí hoàn thành yêu cầu đề. Không có bảo đảm điểm sẽ lên ngay sau ba tuần, nhưng gia đình và em biết rõ mình đang sửa cái gì và đo bằng cái gì.
Khi nào nên đổi mục tiêu thay vì cố tiếp
Có những trường hợp, sau khi đã đổi cách và kiên trì, điểm vẫn ở quanh một mức trong khi hạn nộp đến gần. Lúc đó mentor đặt câu hỏi khó: mục tiêu điểm ban đầu có còn hợp lý không.
Câu trả lời đến từ danh sách trường, không từ cảm xúc. Nếu mức điểm hiện tại đã đủ cho phần lớn trường, chỉ thiếu cho một hai trường với tới, mentor thường khuyên dừng luyện thi và chuyển sức sang bài luận, hoạt động. Nếu mức hiện tại thiếu cho phần lớn danh sách, phương án là cân lại danh sách, cân nhắc thư mời có điều kiện, khoá tiếng dự bị, hoặc lùi kỳ nhập học.
Đổi mục tiêu không phải là bỏ cuộc. Đó là chọn lại cho đúng với dữ liệu thật. Gia đình nào đang thấy con chững điểm nhiều tuần mà chưa rõ nên làm gì tiếp, có thể mang các bài thi thử gần nhất tới buổi tư vấn đầu 60 phút miễn phí của Global Gate Pass, đặt qua form trang Liên hệ.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuần điểm không tăng thì mới gọi là chững?
Không có con số cố định, nhưng ba bài thi thử đầy đủ liên tiếp, cùng nguồn, cùng điều kiện, mà điểm quanh một mức là đủ để xem xét lại cách luyện. Một hai tuần không tăng thường chỉ là dao động bình thường.
Có nên nghỉ luyện vài ngày khi bị chững điểm không?
Nghỉ ngắn vài ngày có thể giúp khi em đang mệt và điểm tụt do mất tập trung. Nhưng nghỉ không tự sửa được lỗi chiến thuật hay kiến thức; sau khi nghỉ vẫn cần đổi cách luyện.
Làm đề càng khó có giúp vượt chững không?
Không nhất thiết. Đề quá khó so với trình độ thường làm em nản và không chỉ ra lỗi cụ thể. Luyện đúng dạng bài đang mất điểm, ở độ khó vừa sức trên, thường hiệu quả hơn.
Đổi từ IELTS sang TOEFL có giúp thoát chững điểm không?
Đôi khi định dạng bài thi khác hợp với em hơn, nhưng kỹ năng nền vẫn như nhau. Chỉ nên đổi khi thi thử bài kia cho kết quả tốt hơn rõ và mọi trường trong danh sách nhận bài thi đó.
Phụ huynh có nên tự tìm thêm đề cho con làm không?
Thêm đề từ nhiều nguồn thường làm dữ liệu theo dõi rối hơn. Phụ huynh giúp nhiều hơn bằng cách giữ lịch đều, bảo vệ giấc ngủ và hỏi giáo viên loại lỗi chính của tuần là gì.
Điểm thi thử cao hơn điểm thi thật thì nên tin bên nào?
Điểm thi thật là điểm tính. Nếu thi thử cao hơn ổn định, có thể đề thi thử dễ hơn hoặc điều kiện thi thử dễ chịu hơn. Nên siết điều kiện thi thử cho giống thật trước khi dự đoán điểm.