Career center — trung tâm hướng nghiệp và việc làm của trường đại học — là nguồn hỗ trợ nghề nghiệp lớn nhất mà du học sinh đã trả tiền qua học phí nhưng hay dùng ít nhất. Phần lớn trung tâm có tư vấn nghề 1–1, góp ý hồ sơ xin việc, phỏng vấn thử, hội chợ việc làm, cổng đăng tin thực tập, và nhiều nơi có kênh kết nối cựu sinh viên. Nên bắt đầu dùng từ năm nhất, không phải khi đã sắp tốt nghiệp.
Mentor Global Gate Pass không thay career center, vì trung tâm hiểu thị trường lao động tại chỗ và có quan hệ trực tiếp với nhà tuyển dụng mà người ở ngoài không có. Việc mentor làm là giúp học sinh biết hỏi gì, chuẩn bị gì, và nối những gì học được ở trung tâm vào kế hoạch dài hạn đã có từ Roadmap.
Career center thường có những gì
Mỗi trường tổ chức khác nhau, có trường có một trung tâm chung, có trường chia theo khoa. Bảng dưới là những dịch vụ phổ biến; học sinh kiểm tra trang của chính trường mình để biết có gì.
| Dịch vụ | Dùng để làm gì | Nên dùng từ khi nào |
|---|---|---|
| Tư vấn nghề nghiệp 1–1 | Khám phá hướng nghề, lập kế hoạch tìm thực tập, hỏi về thị trường tại chỗ | Học kỳ hai năm nhất |
| Góp ý hồ sơ xin việc và thư xin việc | Sửa theo chuẩn của nước sở tại, ngành và loại việc | Trước lần nộp thực tập đầu tiên |
| Phỏng vấn thử | Luyện trả lời theo cấu trúc tình huống, nhận góp ý về cách trình bày | Vài tuần trước mùa phỏng vấn |
| Hội chợ việc làm, buổi giới thiệu doanh nghiệp | Gặp nhà tuyển dụng, hỏi về chương trình thực tập, tìm hiểu ngành | Ngay từ năm nhất, để quen không khí |
| Cổng đăng tin việc làm và thực tập | Tìm vị trí dành riêng cho sinh viên trường, kể cả việc trong trường | Từ năm nhất với việc trong trường |
| Kết nối cựu sinh viên | Tìm người đi trước trong ngành để hỏi kinh nghiệm | Năm hai trở đi |
| Hội thảo kỹ năng | Viết hồ sơ, đàm phán, xây hồ sơ nghề nghiệp trực tuyến | Bất cứ khi nào có lịch |
Một số dịch vụ có riêng cho sinh viên quốc tế, như buổi nói về quyền làm việc theo thị thực hoặc cách tìm nhà tuyển dụng có kinh nghiệm tuyển sinh viên quốc tế. Học sinh nên tìm xem trường mình có những buổi này không, vì đó là thông tin rất khó tìm ở chỗ khác.
Vì sao du học sinh Việt hay bỏ phí career center
Nghĩ rằng chỉ cần khi sắp ra trường. Ở Việt Nam, chuyện tìm việc thường bắt đầu vào năm cuối. Ở nhiều nước, chu kỳ tuyển thực tập cho sinh viên năm hai, năm ba diễn ra sớm, và học sinh không quen trung tâm từ trước sẽ chạy theo hạn.
Ngại hỏi vì sợ hỏi câu ngớ ngẩn. Tư vấn viên quen với sinh viên năm nhất chưa biết gì về ngành. Không có câu hỏi nào quá cơ bản ở buổi đầu, nhất là khi học sinh đến với một mục tiêu cụ thể.
Nghĩ dịch vụ chỉ dành cho người bản xứ. Phần lớn dịch vụ mở cho mọi sinh viên. Phần khác biệt nằm ở quyền làm việc, và đó chính là lý do sinh viên quốc tế nên hỏi sớm.
Đi một lần rồi thôi. Buổi đầu thường chỉ là làm quen. Giá trị đến từ việc quay lại nhiều lần với cùng một tư vấn viên, để người đó biết hồ sơ và có thể gợi ý khi có cơ hội hợp.
Chỉ dùng cổng tin, bỏ qua phần người. Cổng đăng tin tiện nhưng cạnh tranh cao. Một cuộc trò chuyện với tư vấn viên hay một buổi gặp nhà tuyển dụng trong hội chợ thường cho thông tin mà tin đăng không có.
Chuẩn bị buổi hẹn đầu tiên cùng mentor
Buổi hẹn đầu với career center thường kéo dài không lâu. Mentor Global Gate Pass giúp học sinh đến buổi đó với chuẩn bị sau:
- Viết ba dòng về mình: đang học ngành gì, năm thứ mấy, những gì đã làm có liên quan (kể cả ở Việt Nam).
- Ghi một đến hai hướng nghề đang nghĩ đến, dù chưa chắc. Tư vấn viên làm việc tốt hơn khi có điểm xuất phát.
- Mang một bản hồ sơ xin việc nháp, dù còn mỏng. Có bản nháp để sửa có ích hơn nhiều so với bắt đầu từ tờ giấy trắng.
- Chuẩn bị câu hỏi về quyền làm việc theo thị thực: được làm trong trường không, thực tập có tính vào chương trình học được không, cần giấy tờ gì.
- Chuẩn bị ba câu hỏi về thị trường tại chỗ: ngành mình thường tuyển thực tập vào thời điểm nào, nhà tuyển dụng nào hay tham gia hội chợ của trường, sinh viên quốc tế khóa trước đi đâu.
- Sau buổi hẹn, ghi lại tên tư vấn viên, những gì được gợi ý, và việc cần làm tiếp, gửi mentor một bản để hai bên cùng theo dõi.
Tình huống minh hoạ: một học sinh năm nhất ngành kỹ thuật đến career center với chuẩn bị như trên. Tư vấn viên gợi ý một chương trình nghiên cứu mùa hè cho sinh viên năm nhất của khoa mà học sinh chưa từng nghe, và một buổi hội thảo về hồ sơ cho sinh viên kỹ thuật. Không có gì bảo đảm học sinh sẽ được nhận, nhưng học sinh đã biết có cánh cửa đó trước hạn nộp.
Hội chợ việc làm: đi từ năm nhất dù chưa xin gì
Hội chợ việc làm của trường là nơi nhà tuyển dụng đến gặp sinh viên. Năm nhất thường chưa đủ điều kiện cho phần lớn vị trí, nhưng đi hội chợ từ năm nhất có ba lợi ích: quen không khí, biết những doanh nghiệp nào tuyển sinh viên ngành mình, và tập nói chuyện ngắn với người lạ về bản thân mình. Đến năm hai, khi thật sự cần, học sinh đã không còn bỡ ngỡ.
Mentor khuyên học sinh chuẩn bị một đoạn giới thiệu ngắn — tên, ngành, năm học, một điều mình đang quan tâm trong ngành — và hai câu hỏi cho mỗi doanh nghiệp định ghé, ví dụ chương trình thực tập của họ nhận sinh viên năm mấy, có nhận sinh viên quốc tế không. Câu hỏi về sinh viên quốc tế nên hỏi thẳng và lịch sự; câu trả lời tiết kiệm cho học sinh rất nhiều đơn nộp vô ích.
Sau hội chợ, học sinh ghi lại tên người đã nói chuyện và điều đã trao đổi. Một lời cảm ơn ngắn gửi trong vài ngày giúp người tuyển dụng nhớ đến mình khi mở đợt tuyển.
Việc làm trong trường: bước đầu thường bị bỏ qua
Cổng việc làm của career center thường đăng cả những việc ngay trong trường: trợ lý thư viện, trợ lý phòng thí nghiệm, nhân viên văn phòng khoa, hướng dẫn viên cho khách tham quan trường, gia sư đồng môn ở trung tâm hỗ trợ học tập. Với sinh viên quốc tế ở nhiều nước, việc trong trường có điều kiện đơn giản hơn việc bên ngoài, dù vẫn phải nằm trong giới hạn giờ làm của thị thực. Học sinh kiểm tra quy định cụ thể với văn phòng sinh viên quốc tế trước khi nhận việc.
Giá trị của việc trong trường không nằm ở thu nhập mà ở ba điều. Thứ nhất, đó là kinh nghiệm làm việc đầu tiên tại nước sở tại, có người quản lý thật có thể viết thư xác nhận. Thứ hai, học sinh học được cách giao tiếp nơi làm việc của nước đó: email, đúng giờ, báo cáo, xin nghỉ. Thứ ba, nhiều việc trong trường gần với ngành học, như trợ lý phòng thí nghiệm cho sinh viên khoa học, hay trợ lý dữ liệu ở văn phòng của trường cho sinh viên phân tích.
Mentor Global Gate Pass hay khuyên học sinh năm nhất nhắm một việc trong trường vào học kỳ hai, khi đã ổn định nhịp học. Trên hồ sơ xin thực tập năm hai, một dòng như vậy cho nhà tuyển dụng thấy học sinh đã từng làm việc trong môi trường của họ, điều mà một hồ sơ chỉ có điểm số không cho thấy được.
Nối career center với kế hoạch dài hạn và với Alumni Care
Career center giỏi về thị trường tại chỗ; mentor Global Gate Pass giỏi về hồ sơ và mục tiêu của chính học sinh, từ trước khi nộp đơn. Hai nguồn này bổ sung cho nhau. Khi career center gợi ý một hướng, mentor giúp học sinh kiểm tra hướng đó có hợp với mục tiêu dài hạn, với kế hoạch về nước hay ở lại, và với điều kiện tài chính của gia đình không.
Mảng nghề nghiệp trong Alumni Care do Dương Bảo Khánh, người phụ trách Alumni và nghề nghiệp của Global Gate Pass, điều phối cùng mentor phụ trách hồ sơ. Khi phù hợp và hai bên đồng ý, học sinh có thể được giới thiệu tới cựu học sinh khác đang học hoặc làm trong ngành để hỏi kinh nghiệm. Đó là kênh hỏi kinh nghiệm thật, không phải kênh xin việc hộ. Global Gate Pass không hứa việc làm, không thu phí đổi lấy một lời mời làm việc.
Với học sinh sắp nhập học, mentor đưa việc "đăng ký buổi hẹn đầu tiên ở career center" vào danh sách việc của học kỳ đầu. Gia đình muốn bàn hướng nghề của con ngay từ lúc chọn trường có thể đặt lịch buổi tư vấn đầu tiên 60 phút, miễn phí, qua form ở trang Liên hệ.
Những điều career center không làm thay được
Career center không tìm việc thay sinh viên. Trung tâm chỉ đường, góp ý, kết nối; việc nộp đơn, phỏng vấn, theo đuổi cơ hội vẫn là của học sinh. Học sinh chờ trung tâm "giới thiệu việc" sẽ thất vọng.
Career center cũng không phải nơi tư vấn di trú. Khi câu hỏi đi vào quyền ở lại làm việc sau tốt nghiệp, chuyển đổi thị thực, hay hồ sơ thường trú, trung tâm thường chỉ sang văn phòng sinh viên quốc tế, và ở mức sâu hơn là người hành nghề tư vấn di trú có giấy phép ở nước sở tại. Mentor Global Gate Pass cũng giữ đúng ranh giới đó: định hướng và kế hoạch, không làm thay thủ tục di trú.
Và career center không thay được việc tự tìm hiểu ngành. Những gì tư vấn viên nói là điểm khởi đầu; học sinh vẫn phải đọc tin tuyển dụng, nói chuyện với người trong ngành, thử việc thật để biết mình có hợp hay không. Cách dùng trung tâm hiệu quả nhất là đến với câu hỏi cụ thể sau khi đã tự tìm hiểu một phần.
Câu hỏi thường gặp
Career center có tính phí không?
Phần lớn dịch vụ cho sinh viên đang học đã nằm trong học phí hoặc phí dịch vụ sinh viên. Một số hoạt động đặc biệt có thể thu phí riêng. Học sinh kiểm tra trên trang của trường; nhiều trường còn cho cựu sinh viên dùng dịch vụ một thời gian sau tốt nghiệp.
Sinh viên thạc sĩ một năm có nên dùng career center không?
Rất nên, và phải dùng ngay từ tuần đầu, vì chu kỳ tuyển dụng có thể đã bắt đầu khi chương trình mới được vài tháng. Sinh viên thạc sĩ một năm không có thời gian làm quen từ từ như sinh viên cử nhân.
Tiếng Anh chưa tốt có nên đi phỏng vấn thử không?
Càng nên. Phỏng vấn thử là nơi an toàn để sai, và góp ý về cách trình bày giúp cải thiện nhanh hơn tự luyện. Học sinh có thể ghi âm buổi phỏng vấn thử nếu được phép để nghe lại.
Mentor Global Gate Pass có làm việc trực tiếp với career center không?
Thường không, vì trung tâm làm việc với chính sinh viên. Mentor giúp học sinh chuẩn bị, đọc lại góp ý sau mỗi buổi, và nối với kế hoạch dài hạn đã có trong Roadmap.
Career center có giúp tìm việc ở Việt Nam không?
Tuỳ trường. Trung tâm thường mạnh về thị trường nước sở tại, nhưng nhiều trường có mạng lưới cựu sinh viên ở châu Á. Học sinh có ý định về nước nên hỏi thẳng xem trường có kết nối với cựu sinh viên tại Việt Nam hay không.