Câu hỏi "nên bán đất, vay ngân hàng hay dùng tiền tiết kiệm để lo du học" không có một đáp án chung. Cách trả lời đáng tin là xếp từng nguồn tiền vào đúng thời điểm nó có thật: tiền tiết kiệm sẵn có dành cho các khoản đến hạn sớm và năm nặng nhất; tài sản định bán thì phải bắt đầu bán từ sớm và không được tính theo giá mong muốn; còn khoản vay chỉ hợp lý khi tiền trả nợ hằng tháng vẫn nằm gọn trong thu nhập ổn định của gia đình ngay cả ở kịch bản căng, và không đặt lên vai con.
Global Gate Pass không khuyên gia đình vay ở đâu hay đầu tư vào gì; đó là việc của người làm chuyên môn tài chính. Phần mentor làm là đặt các nguồn tiền cạnh lịch đóng phí của cả khoá học, chỉ ra chỗ nguồn tiền đến muộn hơn hạn đóng, và giữ cho câu chuyện tài chính trong hồ sơ visa khớp với cách gia đình thật sự chi trả. Dưới đây là khung ba câu hỏi, bảng so sánh, một tình huống minh hoạ và thứ tự dùng nguồn tiền theo năm.
Ba câu hỏi đặt cho mọi nguồn tiền
Bao giờ tiền thật sự nằm trong tay? Một khoản tiết kiệm có kỳ hạn rút được trong vài ngày, có thể mất phần lãi nếu rút trước hạn. Một mảnh đất có thể mất vài tháng mới bán xong, lâu hơn nếu thị trường chậm hoặc giấy tờ cần bổ sung. Một khoản vay cần thời gian thẩm định. Học phí thì đến hạn theo kỳ, thư mời nhập học thường kèm hạn đặt cọc giữ chỗ. Nguồn tiền đến sau hạn đóng thì chưa phải nguồn tiền cho khoản đó.
Chắc chắn đến mức nào? Tiền đang có trong tài khoản là chắc. Thu nhập từ lương ổn định nhiều năm khá chắc. Tiền bán một tài sản chưa có người mua, cổ tức, lợi nhuận một dự án kinh doanh mới thì chưa chắc. Mentor xếp nguồn chắc vào kịch bản cơ sở, nguồn kém chắc chỉ đưa vào như phương án bổ sung.
Dùng nguồn này thì mất gì? Rút tiết kiệm mất phần lãi và mất lớp đệm cho biến cố. Bán tài sản đang cho thuê mất luôn dòng thu hằng tháng, nhiều khi chính dòng thu ấy đang gánh một phần sinh hoạt phí của con. Vay thì có lãi, có nghĩa vụ trả nợ kéo dài sau khi con đã tốt nghiệp. Ngoài cái giá bằng tiền còn cái giá về tâm lý: một khoản nợ lớn đè lên cả nhà trong nhiều năm.
So sánh bốn nguồn tiền thường gặp
Bảng dưới không xếp hạng nguồn nào tốt hơn. Nó đặt các nguồn cạnh nhau theo đúng những tiêu chí mà kế hoạch du học nhiều năm cần. Lãi suất, điều kiện vay và thủ tục chuyển nhượng thay đổi theo thời điểm và theo từng nơi, nên gia đình cần kiểm trực tiếp với ngân hàng, công chứng hoặc người có chuyên môn trước khi quyết.
| Nguồn tiền | Thời gian có tiền | Độ chắc | Cái giá chính | Lưu ý với hồ sơ tài chính |
|---|---|---|---|---|
| Tiết kiệm sẵn có | Gần như ngay | Cao | Mất lãi, mất lớp đệm dự phòng | Có lịch sử rõ, dễ trình bày nhất |
| Bán tài sản (đất, nhà, xe, cổ phần) | Vài tuần tới nhiều tháng | Phụ thuộc thị trường | Mất tài sản, có khi mất dòng thu cho thuê; dễ bán dưới giá nếu gấp | Khoản lớn mới vào cần giấy tờ mua bán làm bằng chứng nguồn gốc |
| Vay ngân hàng, có thế chấp | Theo thời gian thẩm định | Khá cao khi đủ điều kiện | Lãi, nghĩa vụ trả nợ nhiều năm, rủi ro lãi suất thay đổi | Cần thể hiện khả năng trả nợ song song với chi phí học |
| Người thân cho hoặc cho vay | Tuỳ người góp | Tuỳ hoàn cảnh người góp | Ràng buộc tình cảm, kỳ vọng ngầm | Phải khai đúng là ai góp, góp theo hình thức nào |
Điểm chung của bảng: nguồn càng chắc thì càng nên để dành cho khoản nào không được phép trễ. Nguồn càng phụ thuộc thị trường thì càng phải bắt đầu sớm và có phương án dự phòng nếu không thành.
Bán tài sản: lỗi lớn nhất là bán gấp
Nhiều gia đình định bán một mảnh đất hay một căn nhà để lo cho con đi học, và đó là quyết định hoàn toàn hợp lý. Lỗi nằm ở chỗ lịch bán được tính ngược từ ngày con có thư mời, thay vì từ hạn đóng tiền đầu tiên trừ đi thời gian bán thực tế. Khi hạn đã cận, người bán mất thế thương lượng, và khoản chênh vì bán gấp có khi lớn hơn cả một năm sinh hoạt phí của con.
Lỗi thứ hai là bán đúng tài sản đang tạo thu nhập. Một căn nhà cho thuê đều đặn, nếu giữ lại, có thể trả một phần chi phí hằng tháng trong suốt khoá học. Bán nó để có một cục tiền lớn ngay có khi khiến các năm sau hụt nhiều hơn. Mentor đề nghị gia đình đặt hai phương án lên bảng ngân sách: bán ngay, và giữ lại để lấy dòng thu, rồi so tổng thể cả khoá ở kịch bản căng, chứ không chỉ so năm đầu.
Lỗi thứ ba liên quan đến hồ sơ. Khoản tiền bán tài sản mới chuyển vào tài khoản thường bị hỏi nguồn gốc khi xét visa ở nhiều nước. Hợp đồng mua bán, chứng từ nộp thuế, giấy tờ sở hữu trước khi bán là bằng chứng tự nhiên nhất. Gia đình bán tài sản nên giữ đủ bộ giấy tờ này từ đầu, đừng để đến lúc chuẩn bị hồ sơ visa mới đi tìm lại.
Vay: phép thử nằm ở khoản trả hằng tháng, không ở số tiền được duyệt
Ngân hàng duyệt cho vay bao nhiêu là câu hỏi của ngân hàng. Câu hỏi của gia đình là: khoản trả nợ mỗi tháng có nằm gọn trong phần thu nhập còn lại sau chi tiêu sinh hoạt không, ở kịch bản căng chứ không phải kịch bản đẹp. Nếu lãi suất là loại điều chỉnh theo thời gian, bảng tính nên thử ở mức cao hơn hiện tại để xem gia đình còn trụ được không.
Thời hạn vay cũng cần đặt cạnh thời gian học. Một khoản vay ngắn hơn khoá học buộc gia đình trả cả gốc lẫn chi phí học trong cùng những năm nặng nhất. Một khoản vay dài hơn thì nghĩa vụ kéo tới sau khi con tốt nghiệp — điều chấp nhận được nếu thu nhập bố mẹ vẫn ổn định khi đó, nhưng không nên dựa vào giả định con đi làm sẽ trả thay. Con mới tốt nghiệp cần thời gian ổn định; một kế hoạch đặt nợ của gia đình lên lương đầu tiên của con là kế hoạch mong manh.
Có một kiểu vay mentor đề nghị gia đình tránh: vay một khoản chỉ để số dư tài khoản trông đủ khi nộp hồ sơ, rồi trả ngay sau đó. Cơ quan xét visa nhìn vào khả năng chi trả thật trong suốt thời gian học; một khoản xuất hiện rồi biến mất không trả lời được câu hỏi đó và còn đặt hồ sơ vào thế phải giải trình. Nếu vay, khoản vay phải là một phần thật của kế hoạch chi trả và được khai đúng như vậy.
Tình huống minh hoạ: một căn nhà cho thuê và khoản tiết kiệm đủ năm đầu
Tình huống dưới đây là minh hoạ dựng từ các dạng hồ sơ thường gặp, không phải một gia đình cụ thể. Gia đình có khoản tiết kiệm đủ trả năm đầu đại học của con, một căn nhà nhỏ đang cho thuê, và thu nhập lương của bố mẹ đủ trang trải sinh hoạt trong nhà với một phần dư mỗi tháng.
Phương án ban đầu của gia đình là bán căn nhà ngay để có đủ tiền cho bốn năm, cho "yên tâm". Khi đặt lên bảng, mentor chỉ ra hai điều: tiền thuê nhà cộng phần dư từ lương đã trả được phần lớn sinh hoạt phí của con mỗi năm; và nếu bán gấp trong vài tháng trước hạn đặt cọc, gia đình có thể phải chấp nhận giá thấp.
Phương án được chọn cuối cùng ghép cả ba nguồn: tiết kiệm trả năm đầu; tiền thuê nhà và phần dư lương trả sinh hoạt phí các năm; căn nhà được rao bán từ năm thứ nhất với một mức giá sàn, không gấp, để có tiền cho học phí năm ba và năm bốn. Nếu tới hạn mà chưa bán được ở giá sàn, phương án dự phòng là một khoản vay có thế chấp chính căn nhà đó, đã được hỏi điều kiện trước. Gia đình biết trước mình làm gì ở từng ngã rẽ, thay vì quyết khi đang bị hạn đóng tiền dí.
Thứ tự dùng nguồn tiền theo năm học
Không có công thức áp cho mọi nhà, nhưng thứ tự dưới đây là điểm khởi đầu mentor hay dùng để gia đình tự điều chỉnh:
- Xác định các khoản không được phép trễ: đặt cọc giữ chỗ, học phí kỳ đầu, khoản chứng minh tài chính theo yêu cầu của nước đến, vé và chỗ ở tháng đầu. Gán cho chúng nguồn chắc nhất.
- Gán thu nhập ổn định của gia đình cho các khoản đều đặn như sinh hoạt phí hằng tháng.
- Gán tiền bán tài sản cho các năm sau, với lịch bán bắt đầu đủ sớm và một mức giá sàn đã thống nhất trong nhà.
- Để khoản vay, nếu cần, làm lớp bù cho năm nặng nhất hoặc làm phương án dự phòng khi tài sản chưa bán được, sau khi đã thử khoản trả nợ ở kịch bản căng.
- Giữ riêng một quỹ dự phòng không gán cho khoản nào, đủ để xử lý một biến cố mà không phải bán tài sản gấp.
- Ghi lại toàn bộ thứ tự này cùng giấy tờ chứng minh từng nguồn, để bộ hồ sơ tài chính sau này kể đúng câu chuyện gia đình đang sống.
Thứ tự này cũng giúp gia đình nhìn ra một điều quan trọng: nếu phải dùng tới khoản vay ngay từ năm đầu, kế hoạch đang dựa nhiều vào nguồn kém linh hoạt nhất, và có lẽ cần xem lại danh sách trường hoặc lộ trình trước khi cam kết.
Mentor làm gì và không làm gì trong quyết định này
Mentor của Global Gate Pass giúp gia đình nhìn rõ nghĩa vụ chi theo từng kỳ của từng trường trong danh sách, chỉ ra nguồn tiền nào đến kịp, nguồn nào không, và đưa ra các lựa chọn lộ trình học phù hợp với khả năng chi trả. Khi gia đình chuyển sang giai đoạn visa, chuyên viên visa Võ Thuỳ Dương rà bộ hồ sơ tài chính để nó phản ánh đúng các nguồn đã chọn, với giấy tờ chứng minh nguồn gốc đầy đủ.
Mentor không chọn sản phẩm vay, không khuyên bán hay giữ một tài sản cụ thể vì lý do đầu tư, và không ước đoán giá đất hay lãi suất sắp tới. Với những câu hỏi ấy, gia đình nên hỏi ngân hàng, công chứng viên, người làm thẩm định hoặc tư vấn tài chính độc lập. Ranh giới này giữ cho lời khuyên của mentor đúng phạm vi chuyên môn và giữ cho quyết định tài chính lớn nhất trong nhà ở đúng tay người chịu trách nhiệm.
Gia đình đang cân nhắc bán một tài sản hoặc vay để lo cho con du học có thể đem câu hỏi ấy tới buổi tư vấn đầu tiên với mentor, sáu mươi phút, miễn phí, không ràng buộc. Đặt lịch qua form ở trang Liên hệ; chỉ cần mang theo ước lượng các nguồn tiền, chưa cần giấy tờ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bán tài sản trước khi con có thư mời nhập học không?
Thường không cần bán trước, nhưng nên chuẩn bị trước: giấy tờ sở hữu đầy đủ, ước lượng thời gian bán, mức giá sàn trong nhà. Khi danh sách trường đã rõ và lịch đóng phí đã biết, gia đình bắt đầu rao bán sao cho tiền về trước hạn cần ít nhất vài tháng.
Tiền vay có được dùng để chứng minh tài chính du học không?
Nhiều nước chấp nhận khoản vay dành cho việc học nếu có hợp đồng vay rõ ràng và gia đình chứng minh được khả năng trả nợ. Quy định khác nhau theo nước và theo thời điểm, nên cần kiểm hướng dẫn chính thức của cơ quan cấp visa và khai đúng bản chất khoản vay.
Có nên để con đứng tên khoản vay du học không?
Gia đình nên cân nhắc rất kỹ. Một sinh viên mới ra trường gánh khoản nợ lớn sẽ bị giới hạn lựa chọn nghề nghiệp và nơi sống trong nhiều năm. Nếu gia đình muốn con chia sẻ trách nhiệm, có thể thoả thuận một phần nhỏ và rõ ràng, không đặt cả kế hoạch lên thu nhập tương lai của con.
Bán tài sản xong nên giữ tiền thế nào cho đến khi đóng học phí?
Đây là quyết định quản lý tiền của gia đình, nên hỏi ngân hàng hoặc người có chuyên môn. Nguyên tắc chung từ góc kế hoạch du học là khoản tiền đã gán cho học phí cần rút ra được kịp hạn và không chịu rủi ro mất giá lớn, đồng thời có giấy tờ thể hiện nguồn gốc rõ ràng cho hồ sơ visa.
Nếu tới hạn mà chưa bán được tài sản thì làm gì?
Đó là lý do kế hoạch cần một phương án dự phòng định sẵn: một khoản vay đã hỏi điều kiện trước, một quỹ dự phòng, hoặc xin trường lùi hạn hay chia nhỏ khoản đóng nếu trường có chính sách đó. Phương án nào cũng nên được chuẩn bị từ khi lập kế hoạch, không đợi tới tuần cuối.
Global Gate Pass có giới thiệu ngân hàng cho vay du học không?
Không. Global Gate Pass không giới thiệu hay nhận hoa hồng từ sản phẩm vay nào. Mentor giúp gia đình tính khoản trả nợ có hợp với kế hoạch học hay không; việc chọn nơi vay là quyết định riêng của gia đình sau khi so sánh trực tiếp.